Trầm Hương – Hành trình theo chân sử Việt

Trầm Hương Thiên Mộc Hương

Là một nguyên liệu chế tác nên nhiều sản phẩm có giá trị về cả mặt tâm linh và vật chất, Trầm Hương từ lâu đã đặt cho mình một chỗ đứng vững chãi trong văn hóa Việt Nam. Từ hoàng thành của vua chúa đến các gia trang bình dân, chúng được sử dụng như một loại hương liệu mang đến hạnh phúc và bình an cho gia chủ. Trầm Hương hữu ích là vậy, nhưng ít ai biết được rằng để có được vị trí độc tôn như ngày nay, chúng đã phải trải qua nhiều thăng trầm trong quá khứ

I. Trầm Hương thời phong kiến

1/ Trầm Hương là một nét văn hóa đại chúng quan trọng trong các thời đại

Thời kỳ Phương Bắc đô hộ

Từ trước công nguyên 2 thế kỷ, Trầm hương đã là một sản vật quý giá được nước ta cống nạp cho phương Bắc. Từ Trung Quốc, theo con đường tơ lụa, Trầm Hương trở thành hàng hóa giao thương đến các nước Ấn Độ, Mông Cổ, Ai Cập,.. Trong hoàng cung của hoàng gia Nhật Bản vẫn còn lưu giữ một khối kỳ nam có xuất xứ Việt Nam như một món quà kết nối tình hữu nghị giữa hai nước.

Cây Trầm Hương
rừng cây dó bầu

Thời kỳ độc lập

Lịch sử ghi chép rằng từ thời An Dương Vương, Trầm Hương đã là một loại gỗ được vua chúa yêu thích. Thời Thục Phán, Trầm Hương được dùng để tạo ra các vị thuốc quý giúp chữa bệnh tiêu hóa, bệnh sinh lí và bệnh tim mạch mà chỉ thân cận hoàng gia mới được sử dụng. Thế kỷ thứ 10, vua Đinh Tiên Hoàng sai người cất giữ long bào trong những hộp gỗ trầm được điêu khắc tinh tế với ý muốn long bào được ướp hương thơm của trầm.

Văn học thời phong kiến thường nhắc đến thành ngữ “áo gấm xông hương” để nhắc đến những gia đình vương giả. Hương ở đây là hương thơm của Trầm Hương, miêu tả những chiếc áo may bằng gấm được ướp trong hương thơm của trầm.

Trong truyện Kiều, Nguyễn Du có viết:

Mai sau dù có bao giờ,

Đốt lò hương ấy, so tơ phím này.”

Lò hương ở đây là lò Trầm Hương. Điều này cho thấy rằng phong tục đốt trầm đã trở nên phổ biến trong văn hóa đại chúng tại thời đại của Nguyễn Du (khoảng thế kỷ 18).

Cũng trong thế kỷ 18, nhà bác học Lê Quý Đôn đã đúc kết rằng “Trầm Hương chính là linh khí của đất trời” trong cuốn Phủ Biên Tạp Lục.

2/ Văn hóa Trầm Hương phát triển đỉnh cao ở thời Nguyễn

Dưới thời nhà Nguyễn, các vua chúa đã nhìn thấy được giá trị vô tận của Trầm Hương nên đã bỏ nhiều tâm sức tìm hiểu và nghiên cứu về loại hương liệu này. Nguyễn Bỉnh Khiêm được xem là một trong những vị quan tiên phong nghiên cứu về Trầm Hương và truyền đạt kiến thức về trầm cho triều đình nhà Nguyễn.

Trong suốt thời gian trị vì, nhà Nguyễn đã tăng cường khai thác, giao thương  và ứng dụng chúng trong nhiều lĩnh vực của cuộc sống, kể cả y học và quốc phòng.

Chúa Nguyễn từng nắm giữa độc quyền thị trường trầm. Từ đó, các chúa Nguyễn thu vàng bằng cách mua trầm ở Hội An với giá 30 lượng vàng/cân rồi bán sang Nhật Bán với giá 1200 lượng vàng/cân.

Về chính sách khai thác Trầm Hương, nhà Nguyễn chỉ cho phép khai thác trầm mỗi năm một lần, phu trầm là những người hiểu biết về trầm và chỉ được khai thác trầm trên những cây Dó đã héo rũ, tuyệt đối phải bảo tồn những cây Dó còn non chưa có khả năng tạo nhiều trầm.

Trầm Hương Thiên Mộc Hương
Trầm Hương Thiên Mộc Hương

II. Thời Pháp đô hộ và thời chính quyền Ngụy

Dưới thời Pháp, các cánh rừng cây Dó được chính quyền Pháp bảo tồn tốt do tiếp tục sử dụng luật của triều Nguyễn.

Tuy nhiên, trong thời chính quyền Ngụy, các cánh rừng cây Dó bị bom đạn tàn phá nặng nề. May mắn thay, nhiều cây Dó sau khi bị thương đã tích trầm, tạo trầm cho thế hệ sau.

III. Sau năm 1975

Nhu cầu sử dụng trầm tăng mạnh khiến việc khai thác trầm trái phép diễn ra ngày càng nhiều. Cây Dó ở bất kỳ độ tuổi nào cũng bị khai thác khiến các cánh rừng Dó dần mất khả năng phục hồi. Các cánh rừng Dó thu hẹp dần khiến phu trầm phải đi sâu hơn vào rừng mới có thể tìm được trầm, khiến hành trình trở nên nguy hiểm hơn.

Ngày 17/01/1992, chính phủ Việt Nam đã ban hành Nghị định 18/HĐBT, coi cây Dó là loài cây hoang dã đang trên bờ tuyệt chủng và cấp khai thác sử dụng trái phép.

Vậy mới thấy Trầm Hương đáng giá không phải chỉ vì nguồn gốc, giá trị và độ hiếm có của chúng mà còn vì những nỗ lực có được nó từ người săn trầm.

2 thoughts on “Trầm Hương – Hành trình theo chân sử Việt

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *